ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ – ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ – ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΠΡΟΣ ΟΛΑ ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ

Αθήνα, 28 Οκτωβρίου 2026

Η κοινωνική οικονομία δεν ζητά ελεημοσύνη. Απαιτεί δικαιοσύνη, ισοτιμία και πραγματικές δυνατότητες επιβίωσης.

Την ώρα που η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ανεργίας, κοινωνικού αποκλεισμού, περιφερειακών ανισοτήτων και οικονομικής ανασφάλειας, ένας ολόκληρος παραγωγικός και κοινωνικός τομέας καλείται να επιβιώσει μέσα σε ένα περιβάλλον θεσμικών αντιφάσεων, διοικητικής αδιαφορίας, χρηματοδοτικής ασφυξίας και άνισης μεταχείρισης. Πρόκειται για τις Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (ΚοινΣΕπ) και τους υπόλοιπους φορείς της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας (ΚΑΛΟ), οι οποίοι επιχειρούν καθημερινά να συνδυάσουν την παραγωγική δραστηριότητα με την κοινωνική προσφορά, τη δημιουργία θέσεων εργασίας με τη συλλογική ευθύνη και την οικονομική βιωσιμότητα με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Χιλιάδες πολίτες συμμετέχουν, εργάζονται, συνεργάζονται ή αναζητούν μια δεύτερη ευκαιρία μέσα από το οικοσύστημα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας. Άνεργοι, μακροχρόνια αποκλεισμένοι από την αγορά εργασίας, άτομα με αναπηρία, εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας, νέοι χωρίς επαγγελματικές ευκαιρίες, γυναίκες που αντιμετωπίζουν πολλαπλά εμπόδια απασχόλησης, άνθρωποι από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και πολίτες που επιδιώκουν να παραμείνουν ενεργοί στον τόπο τους βρίσκουν ή επιδιώκουν να βρουν σε αυτές τις συλλογικές επιχειρήσεις έναν δρόμο προς την παραγωγική και κοινωνική επανένταξη.

Αυτές οι επιχειρήσεις δεν συγκροτήθηκαν για να διεκδικήσουν προνόμια χωρίς αντίκρισμα. Δεν δημιουργήθηκαν για να λειτουργούν ως μόνιμοι αποδέκτες επιδοτήσεων. Ιδρύθηκαν για να παράγουν αγαθά και υπηρεσίες, να καλύπτουν πραγματικές ανάγκες, να επανεπενδύουν πόρους στην κοινωνική τους αποστολή και να αναπτύσσουν ένα διαφορετικό, συμμετοχικό μοντέλο οικονομικής οργάνωσης. Αντί όμως να αντιμετωπίζονται ως πολύτιμοι συνεργάτες της Πολιτείας, συχνά βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα σύστημα που τους επιβάλλει υποχρεώσεις χωρίς να εξασφαλίζει αντίστοιχα τα αναγκαία εργαλεία στήριξης.

Το Επιμελητήριο Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας Ελλάδος δεν μπορεί πλέον να αποδέχεται τη διαρκή μετάθεση των προβλημάτων στο μέλλον. Δεν μπορεί να παρακολουθεί αδιαμαρτύρητα την οικονομική εξάντληση κοινωνικών επιχειρήσεων, την απώλεια παραγωγικών ευκαιριών και την αποθάρρυνση ανθρώπων που τόλμησαν να οργανωθούν συλλογικά για να δημιουργήσουν τη δική τους εργασία.

Καταγγέλλουμε ένα συσσωρευμένο σύνολο θεσμικών δυσλειτουργιών και πολιτικών παραλείψεων, το οποίο απαιτεί άμεση αντιμετώπιση. Καλούμε την Κυβέρνηση, τα κόμματα της Βουλής και κάθε εξωκοινοβουλευτικό πολιτικό κόμμα που διεκδικεί ρόλο στη δημόσια ζωή να τοποθετηθούν δημόσια, συγκεκριμένα και υπεύθυνα. Όχι με γενικόλογες αναφορές στην κοινωνική επιχειρηματικότητα, αλλά με δεσμεύσεις, χρονοδιαγράμματα, νομοθετικές προτάσεις και μετρήσιμες παρεμβάσεις.

1. Χρηματοδοτική ασφυξία: Ζητούν από τις κοινωνικές επιχειρήσεις να αναπτυχθούν χωρίς κεφάλαια

Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την ανάπτυξη των ΚοινΣΕπ. Πολλοί φορείς διαθέτουν οργανωμένες ομάδες, συγκεκριμένα επιχειρηματικά σχέδια, κοινωνικά χρήσιμες υπηρεσίες και πραγματικές δυνατότητες απασχόλησης, αλλά στερούνται των απαραίτητων κεφαλαίων για να ξεκινήσουν ή να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους.

Το τραπεζικό σύστημα συχνά αξιολογεί τις κοινωνικές επιχειρήσεις με κριτήρια σχεδιασμένα για συμβατικές επιχειρηματικές μορφές, χωρίς επαρκή αναγνώριση των χαρακτηριστικών της συλλογικής ιδιοκτησίας, της κοινωνικής αποστολής και της περιορισμένης δυνατότητας διανομής κερδών. Η απαίτηση εξασφαλίσεων, οι δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδοτικά προϊόντα και οι καθυστερήσεις στην εκταμίευση εγκεκριμένων ενισχύσεων μπορούν να ακυρώσουν ακόμη και αξιόλογες επιχειρηματικές προσπάθειες.

Μια κοινωνική επιχείρηση δεν μπορεί να πληρώνει μισθούς, ενοίκια, ασφαλιστικές εισφορές και προμηθευτές με υποσχέσεις μελλοντικών επιδοτήσεων. Όταν οι χρηματοδοτήσεις καθυστερούν, η ευθύνη μεταφέρεται ουσιαστικά στους εργαζομένους και στα μέλη, τα οποία αναγκάζονται να καλύπτουν προσωπικά λειτουργικές ανάγκες ή να αναστέλλουν δραστηριότητες.

Απαιτούμε τη δημιουργία ενός πραγματικά λειτουργικού Εθνικού Ταμείου Κοινωνικής Οικονομίας, με επαρκείς πόρους, προγράμματα εγγυοδοσίας, πρόσβαση σε μικροχρηματοδοτήσεις, κεφάλαια εκκίνησης και ανάπτυξης, χρηματοδοτικά εργαλεία προσαρμοσμένα στις ΚοινΣΕπ και δεσμευτικές προθεσμίες εκταμίευσης των εγκεκριμένων ενισχύσεων. Η σχετική θεσμική πρόβλεψη δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζεται πραγματική χρηματοδοτική λειτουργία και αποδεδειγμένο αποτέλεσμα.

2. Ο νόμος 4430/2016 χρειάζεται ουσιαστική αναθεώρηση – Η γραφειοκρατία δεν μπορεί να ακυρώνει την κοινωνική αποστολή

Ο νόμος 4430/2016 αποτέλεσε σημαντικό θεσμικό βήμα για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία. Ωστόσο, η εμπειρία εφαρμογής του ανέδειξε σοβαρές δυσκολίες, ασάφειες, διοικητικές επιβαρύνσεις και ρυθμίσεις που δεν ανταποκρίνονται πάντα στις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας των κοινωνικών επιχειρήσεων.

Δεν είναι λογικό μια μικρή ΚοινΣΕπ να καλείται να διαχειριστεί ένα σύνθετο πλέγμα καταστατικών, μητρώων, πιστοποιητικών, οικονομικών αναφορών, διοικητικών προθεσμιών και ελέγχων χωρίς να υπάρχει παράλληλα ένας ενιαίος και αποτελεσματικός μηχανισμός καθοδήγησης. Η νόμιμη εποπτεία είναι απαραίτητη, αλλά η εποπτεία δεν πρέπει να μετατρέπεται σε μηχανισμό αποθάρρυνσης της κοινωνικής επιχειρηματικότητας.

Η Πολιτεία οφείλει να ξεκαθαρίσει τις διατάξεις που δημιουργούν διαφορετικές ερμηνείες, να περιορίσει τις περιττές διαδικασίες, να επιταχύνει την εξέταση αιτήσεων και να εφαρμόσει ενιαίους κανόνες σε ολόκληρη τη χώρα.

Απαιτούμε πλήρη αξιολόγηση και αναθεώρηση του νόμου 4430/2016, με ουσιαστική συμμετοχή των εκπροσώπων των ΚοινΣΕπ, καθώς και τη δημιουργία ενιαίας ψηφιακής υπηρεσίας εξυπηρέτησης της Κοινωνικής Οικονομίας. Καμία μεταρρύθμιση για τον κλάδο δεν πρέπει να σχεδιαστεί χωρίς εκείνους που γνωρίζουν τις πραγματικές συνέπειες των ρυθμίσεων.

3. Η υποχρεωτική μισθοδοσία δεν μπορεί να εφαρμόζεται χωρίς οικονομική λογική

Μία από τις πλέον χαρακτηριστικές θεσμικές δυσκολίες αφορά την υποχρέωση ετήσιας μισθολογικής δαπάνης, η οποία προβλέπεται στην παράγραφο 4 του άρθρου 3 του νόμου 4430/2016, για τους φορείς που υπάγονται στις νόμιμες προϋποθέσεις εφαρμογής της.

Η υποχρέωση σύνδεσης της μισθολογικής δαπάνης με συγκεκριμένο ποσοστό του κύκλου εργασιών της προηγούμενης χρήσης, χωρίς επαρκή προσαρμογή σε επιμέρους οικονομικές ιδιαιτερότητες, μπορεί να δημιουργεί σοβαρές δυσχέρειες. Ο κύκλος εργασιών δεν ταυτίζεται με το καθαρό κέρδος, ούτε αποδεικνύει αυτομάτως την ύπαρξη διαθέσιμων χρημάτων.

Μία κοινωνική επιχείρηση μπορεί να εμφανίζει έσοδα από δραστηριότητες με υψηλό κόστος πρώτων υλών, μεταφορών, εξοπλισμού, ενοικίων ή υπεργολαβικών υπηρεσιών. Μπορεί επίσης να έχει σημαντικές απαιτήσεις από πελάτες ή δημόσιους φορείς που δεν έχουν ακόμη εξοφληθεί. Η επιβολή συγκεκριμένων υποχρεώσεων μισθοδοσίας χωρίς επαρκή συνεκτίμηση της οικονομικής πραγματικότητας μπορεί να πιέσει ιδιαίτερα μικρούς και εποχικούς φορείς.

Δεν αμφισβητούμε την ανάγκη δημιουργίας πραγματικών και αξιοπρεπών θέσεων εργασίας. Αμφισβητούμε την αποτελεσματικότητα ενός άκαμπτου μηχανισμού που, σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να οδηγήσει στην απώλεια των θέσεων εργασίας που υποτίθεται ότι προστατεύει.

Ζητούμε ανασχεδιασμό της συγκεκριμένης υποχρέωσης με συνεκτίμηση της ρευστότητας, του κύκλου εργασιών, του κλάδου, της εποχικότητας και των πραγματικών οικονομικών δυνατοτήτων. Προτείνουμε να εξεταστούν ειδικά κατώφλια εφαρμογής, εναλλακτικοί δείκτες απασχόλησης και μεταβατικές περίοδοι προσαρμογής, χωρίς υποχώρηση στην προστασία των εργαζομένων.

4. Ο περιορισμός στην πρόσληψη εργαζομένων μη μελών μετατρέπεται σε εμπόδιο δημιουργίας θέσεων εργασίας

Το άρθρο 18 του νόμου 4430/2016 προβλέπει περιορισμούς στο ποσοστό εργαζομένων που δεν είναι μέλη μιας ΚοινΣΕπ, με ειδική δυνατότητα προσωρινής αύξησης για έκτακτες εποχικές ανάγκες κατόπιν έγκρισης.

Η συλλογικότητα και η δημοκρατική διοίκηση αποτελούν αδιαπραγμάτευτα χαρακτηριστικά των ΚοινΣΕπ. Δεν πρέπει όμως να συγχέονται με μια υποχρεωτική και ανελαστική σύνδεση της μισθωτής εργασίας με τη συνεταιριστική ιδιότητα. Υπάρχουν εργαζόμενοι που επιθυμούν να εργαστούν νόμιμα σε μια κοινωνική επιχείρηση χωρίς να αναλάβουν τις ευθύνες, τις υποχρεώσεις ή τη συμμετοχή που συνεπάγεται η ιδιότητα του μέλους.

Ας εξετάσουμε μια ΚοινΣΕπ που αναλαμβάνει μια υπηρεσία καθαριότητας και χρειάζεται να προσλάβει πρόσθετο προσωπικό. Ενώ μπορεί να εξασφαλίσει πραγματικές θέσεις εργασίας, βρίσκεται αντιμέτωπη με περιορισμούς στελέχωσης οι οποίοι ενδέχεται να δυσχεράνουν την υλοποίηση της σύμβασης. Αντί να επιβραβεύεται επειδή δημιουργεί απασχόληση, υποχρεώνεται να αναζητά διοικητικές λύσεις.

Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση του περιορισμού, με πλήρη προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων, της συλλογικής διακυβέρνησης και της κοινωνικής αποστολής των φορέων. Η κοινωνική επιχειρηματικότητα πρέπει να μπορεί να προσλαμβάνει εργαζομένους και να δημιουργεί νέες θέσεις απασχόλησης, χωρίς αδικαιολόγητες διοικητικές αγκυλώσεις.

5. Διαγραφή λόγω αδράνειας: Δεν μπορεί η προσωρινή οικονομική αδυναμία να ισοδυναμεί με οριστική καταδίκη

Η πρόβλεψη του άρθρου 11 του νόμου 4430/2016 για διαγραφή αδρανών φορέων από το Μητρώο, όταν δεν εμφανίζουν οικονομική δραστηριότητα για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των δύο ετών, αποτελεί ένα ακόμη πεδίο σοβαρού προβληματισμού.

Μια επιχείρηση μπορεί να αντιμετωπίζει πραγματική αδυναμία δραστηριοποίησης χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εγκατέλειψε τον κοινωνικό σκοπό της. Η πανδημία, η αναστολή δραστηριοτήτων, οι οικονομικές κρίσεις, οι φυσικές καταστροφές, η απώλεια βασικού πελάτη ή οι καθυστερήσεις προγραμμάτων μπορούν να προκαλέσουν παρατεταμένη αδράνεια ακόμη και σε φορείς που επιθυμούν να επαναλειτουργήσουν.

Η διαγραφή δεν πρέπει να αποτελεί μια αυτόματη διοικητική κατάληξη χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση των περιστάσεων, προηγούμενη ενημέρωση και δυνατότητα αποκατάστασης.

Ζητούμε ειδικές εξαιρέσεις για αποδεδειγμένες περιπτώσεις ανωτέρας βίας, διαδικασία έγκαιρης προειδοποίησης, εύλογη προθεσμία επανενεργοποίησης και σαφή μηχανισμό διοικητικής επανεξέτασης. Η Πολιτεία οφείλει να διακρίνει ανάμεσα σε μια επιχείρηση που δεν έχει πραγματική προοπτική λειτουργίας και σε μια κοινωνική ομάδα που προσπαθεί να επανέλθει στην παραγωγή.

6. Δημόσιες συμβάσεις: Η κοινωνική οικονομία δεν μπορεί να μένει έξω από το δημόσιο χρήμα

Η συμμετοχή των ΚοινΣΕπ στις δημόσιες συμβάσεις αποτελεί κρίσιμο παράγοντα οικονομικής βιωσιμότητας. Παρά τις δυνατότητες που προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο, μεταξύ άλλων μέσω των κοινωνικών κριτηρίων και των συμβάσεων ανατιθέμενων κατ’ αποκλειστικότητα υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, πολλές κοινωνικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν σοβαρές πρακτικές δυσκολίες συμμετοχής.

Δεν έχει ουσιαστική αξία να προβλέπεται νομοθετικά μια δυνατότητα όταν τα τεύχη των διαγωνισμών, οι οικονομικές εγγυήσεις, οι απαιτήσεις προηγούμενης εμπειρίας ή οι δυσανάλογες προϋποθέσεις συμμετοχής την καθιστούν πρακτικά απρόσιτη.

Οι Δήμοι, οι Περιφέρειες, τα δημόσια νοσοκομεία, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και οι υπόλοιποι δημόσιοι οργανισμοί μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη κοινωνικών επιχειρήσεων που προσφέρουν υπηρεσίες καθαριότητας, συντήρησης, περιβαλλοντικής προστασίας, ανακύκλωσης, κοινωνικής φροντίδας, εστίασης και πολλών άλλων δραστηριοτήτων.

Μια δημοτική σύμβαση μπορεί να αποτελέσει το οικονομικό θεμέλιο για τη δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας σε μια τοπική κοινωνία. Δεν είναι αποδεκτό η κοινωνική προστιθέμενη αξία να παραμένει αόρατη όταν σχεδιάζονται δημόσιοι διαγωνισμοί.

Απαιτούμε ουσιαστική εφαρμογή των κοινωνικών ρητρών, πρότυπα τεύχη κατάλληλα για μικρούς κοινωνικούς φορείς, εκπαίδευση των αναθετουσών αρχών και εξέταση δεσμευτικών στόχων κοινωνικών συμβάσεων μέσα στα όρια του εθνικού και ενωσιακού δικαίου. Ζητούμε επίσης ετήσια δημοσιοποίηση των συμβάσεων που ανατίθενται σε επιλέξιμους φορείς ΚΑΛΟ, ώστε να γνωρίζουμε ποια δημόσια αρχή αξιοποιεί πραγματικά τις θεσμικές δυνατότητες.

7. Φορολογική μεταχείριση: Δεν μπορεί να αγνοείται η επανεπένδυση στην κοινωνία

Οι ΚοινΣΕπ υπόκεινται σε φορολογικές υποχρεώσεις, ενώ τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κοινωνικού τους σκοπού δεν αποτυπώνονται πάντοτε επαρκώς στη συνολική φορολογική τους μεταχείριση.

Δεν ζητούμε γενική φορολογική ασυλία. Ζητούμε να αναγνωριστεί ότι η επανεπένδυση πόρων σε κοινωνικές δραστηριότητες, θέσεις εργασίας και συλλογικές υπηρεσίες δεν είναι ταυτόσημη με τη διανομή επιχειρηματικού κέρδους προς ιδιώτες επενδυτές.

Είναι αναγκαίο να εξεταστούν ειδικά φορολογικά κίνητρα για τεκμηριωμένη επανεπένδυση, δημιουργία θέσεων εργασίας για ευάλωτες ομάδες, ανάπτυξη κοινωνικών υποδομών και παροχή υπηρεσιών που καλύπτουν ουσιαστικές κοινωνικές ανάγκες.

Απαιτούμε ένα δίκαιο, διαφανές και ελεγχόμενο φορολογικό πλαίσιο που θα επιβραβεύει τον πραγματικό κοινωνικό αντίκτυπο και όχι απλώς τη νομική μορφή μιας επιχείρησης.

8. Τραπεζικοί λογαριασμοί και POS: Όταν μια διοικητική καθυστέρηση απειλεί ολόκληρη την επιχείρηση

Ιδιαίτερα σοβαρά είναι τα προβλήματα που αναφέρονται σχετικά με το άνοιγμα και τη λειτουργία τραπεζικών λογαριασμών, την εγκατάσταση POS, την ανανέωση νομιμοποιητικών εγγράφων και την αναγνώριση πιστοποιητικών που εκδίδονται από το Μητρώο ΚΑΛΟ.

Η καθυστέρηση έκδοσης ενός πιστοποιητικού δεν πρέπει να μετατρέπεται σε οικονομική καταδίκη μιας κοινωνικής επιχείρησης. Όταν μια τράπεζα ζητεί έγγραφα των οποίων η έκδοση καθυστερεί από την αρμόδια διοικητική υπηρεσία, δημιουργείται κίνδυνος αδιεξόδου. Η επιχείρηση μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με δυσχέρειες πληρωμών, μισθοδοσίας, είσπραξης εσόδων ή εξυπηρέτησης συναλλαγών.

Οι υποχρεωτικοί τραπεζικοί έλεγχοι και οι κανόνες καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων δεν αμφισβητούνται. Πρέπει όμως να εφαρμόζονται με σαφήνεια, αναλογικότητα και ενιαίες διαδικασίες.

Ζητούμε θεσμική συνεργασία με την Ελληνική Ένωση Τραπεζών και την Τράπεζα της Ελλάδος, με κοινές οδηγίες δικαιολογητικών, ηλεκτρονική επαλήθευση πιστοποιητικών, σαφείς προθεσμίες διεκπεραίωσης και εύλογες μεταβατικές περιόδους όταν η καθυστέρηση οφείλεται στη δημόσια διοίκηση, υπό την επιφύλαξη των υποχρεωτικών τραπεζικών ελέγχων.

9. ΔΥΠΑ: Η συμμετοχή σε μια ΚοινΣΕπ δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτομάτως ως απώλεια της ανάγκης για εργασία

Οι κοινωνικές επιχειρήσεις μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικό μηχανισμό ένταξης ανέργων στην παραγωγική διαδικασία. Παρ’ όλα αυτά, καταγράφονται προβληματισμοί για τη μη σταθερή ύπαρξη ειδικών προγραμμάτων ενίσχυσης και για την αντιμετώπιση της ιδιότητας μέλους σε σχέση με το καθεστώς εγγεγραμμένης ανεργίας.

Η ιδιότητα του μέλους μιας ΚοινΣΕπ δεν πρέπει από μόνη της να εξομοιώνεται με την ύπαρξη αμειβόμενης εργασίας. Η πραγματική εργασιακή κατάσταση, η αμοιβή, η ασφαλιστική υπαγωγή και οι νόμιμες προϋποθέσεις της ΔΥΠΑ πρέπει να αξιολογούνται με σαφή, ενιαία και διαφανή κριτήρια.

Απαιτούμε ξεκάθαρες οδηγίες προς όλες τις υπηρεσίες της ΔΥΠΑ, προστασία των δικαιωμάτων των εγγεγραμμένων ανέργων όπου πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις και ειδικά προγράμματα επιδότησης εργασίας για φορείς ΚΑΛΟ, ιδίως όταν προσλαμβάνουν μακροχρόνια ανέργους ή πολίτες που αντιμετωπίζουν σοβαρούς αποκλεισμούς.

Δεν μπορούμε να μιλάμε για πολιτικές ενεργητικής απασχόλησης και ταυτόχρονα να αφήνουμε ανεπαρκώς αξιοποιημένο ένα οργανωμένο δίκτυο κοινωνικών επιχειρήσεων που μπορεί να δημιουργήσει πραγματικές εργασιακές ευκαιρίες.

10. ΕΟΠΠΕΠ και εκπαιδευτικές δραστηριότητες: Η νομική μορφή δεν πρέπει να αποτελεί αυθαίρετο εμπόδιο

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν οι δυσκολίες που αναφέρονται σε διαδικασίες αδειοδότησης εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων κοινωνικών επιχειρήσεων.

Η ΚοινΣΕπ αποτελεί αναγνωρισμένη νομική μορφή. Όπου το ειδικό κανονιστικό πλαίσιο επιτρέπει τη δραστηριοποίηση νομικών προσώπων, πρέπει να υπάρχει σαφής και συνεπής αξιολόγηση της δυνατότητας συμμετοχής των ΚοινΣΕπ. Τυχόν αποκλεισμοί οφείλουν να στηρίζονται σε συγκεκριμένη νόμιμη διάταξη και όχι σε ασαφείς διοικητικές ερμηνείες.

Ζητούμε επίσημη αποσαφήνιση των κατηγοριών εκπαιδευτικών αδειών για τις οποίες είναι επιλέξιμες οι ΚοινΣΕπ, ενιαίες οδηγίες προς τις αρμόδιες υπηρεσίες και επανεξέταση των περιπτώσεων στις οποίες έχουν επιβληθεί κυρώσεις λόγω αμφισβητούμενης ερμηνείας της νομικής τους μορφής.

11. Περιφερειακή ανάπτυξη: Η κοινωνική οικονομία δεν μπορεί να περιορίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα

Η Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική περιφέρεια, τους μικρούς Δήμους, τις ορεινές περιοχές και τα νησιά. Μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση της τοπικής ανεργίας, στην αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων υποδομών, στην ανάπτυξη κοινωνικών υπηρεσιών και στη συγκράτηση του πληθυσμού.

Ωστόσο, η έλλειψη συνεκτικών περιφερειακών στρατηγικών, η ανεπαρκής λειτουργία υποστηρικτικών μηχανισμών και η περιορισμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένη τεχνική καθοδήγηση αφήνουν πολλές τοπικές πρωτοβουλίες χωρίς ουσιαστική βοήθεια.

Δεν αρκεί να δημοσιεύονται κατά διαστήματα προσκλήσεις χρηματοδότησης. Χρειάζεται μόνιμη παρουσία συμβουλευτικών υπηρεσιών, υποστήριξη επιχειρηματικού σχεδιασμού, ενημέρωση για δημόσιες συμβάσεις, δικτύωση με την τοπική αγορά και συστηματική συνεργασία με τους φορείς αυτοδιοίκησης.

Απαιτούμε αποτελεσματική επανεκκίνηση των Κέντρων Στήριξης ΚΑΛΟ, τη δημιουργία περιφερειακών κόμβων κοινωνικής επιχειρηματικότητας και την ένταξη μετρήσιμων στόχων ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας στα περιφερειακά προγράμματα. Κάθε Περιφέρεια οφείλει να γνωρίζει πόσοι φορείς δραστηριοποιούνται στην περιοχή της, ποιες είναι οι ανάγκες τους και ποιες παρεμβάσεις απαιτούνται για τη βιώσιμη λειτουργία τους.

12. Κοινωνικός αντίκτυπος: Η Πολιτεία πρέπει να αξιολογεί όχι μόνο το οικονομικό αποτέλεσμα αλλά και την κοινωνική ωφέλεια

Η Κοινωνική Οικονομία δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με τους ίδιους δείκτες που χρησιμοποιούνται για μια συμβατική εμπορική επιχείρηση. Η δημιουργία θέσεων εργασίας για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν κοινωνικούς αποκλεισμούς, η υποστήριξη ευάλωτων ομάδων, η περιβαλλοντική προστασία και η κάλυψη αναγκών που δεν εξυπηρετούνται επαρκώς από την αγορά έχουν πραγματική κοινωνική αξία.

Η απουσία ενός ενιαίου, αναλογικού και αξιόπιστου πλαισίου μέτρησης κοινωνικού αντίκτυπου περιορίζει τη δυνατότητα τεκμηρίωσης των αποτελεσμάτων και δυσχεραίνει την ορθολογική κατανομή δημόσιων πόρων.

Ζητούμε την ανάπτυξη εθνικού πλαισίου αξιολόγησης κοινωνικού αντίκτυπου, με δείκτες προσαρμοσμένους στο μέγεθος και στον χαρακτήρα κάθε φορέα, δυνατότητα αξιοποίησης διεθνών εργαλείων όπως η κοινωνική απόδοση της επένδυσης (SROI) και σύνδεση συγκεκριμένων χρηματοδοτικών κινήτρων με επαληθεύσιμα κοινωνικά αποτελέσματα.

Η αποτίμηση της κοινωνικής αξίας δεν πρέπει να γίνει μία ακόμη δυσανάλογη γραφειοκρατική υποχρέωση. Πρέπει να αποτελέσει εργαλείο διαφάνειας, βελτίωσης και επιβράβευσης.

13. Οι εκκρεμότητες από την πανδημία δεν μπορούν να παραμείνουν αναπάντητες

Η υγειονομική κρίση επέφερε σοβαρές συνέπειες στις οικονομικές δραστηριότητες πολλών κοινωνικών επιχειρήσεων. Στο πλαίσιο αυτό έχουν διατυπωθεί καταγγελίες και αιτήματα επανεξέτασης σχετικά με τη μη χορήγηση έκτακτων οικονομικών ενισχύσεων, μεταξύ των οποίων και η αποζημίωση των 800 ευρώ, σε φορείς που υποστηρίζουν ότι πληρούσαν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις.

Η Πολιτεία οφείλει να δώσει συγκεκριμένες απαντήσεις για τις σχετικές περιπτώσεις και όχι να αφήνει τις εκκρεμότητες να παραγράφονται στη συλλογική μνήμη.

Ζητούμε την επανεξέταση των τεκμηριωμένων αιτημάτων, τη δημοσιοποίηση σαφών κριτηρίων επιλεξιμότητας και την αποκατάσταση τυχόν αδικιών που θα διαπιστωθούν. Η ίση μεταχείριση δεν μπορεί να εξαρτάται από το εάν μια επιχείρηση λειτουργεί με συμβατική ή συνεταιριστική νομική μορφή, όταν πληροί τις ουσιαστικές προϋποθέσεις μιας ενίσχυσης.

14. Έλλειψη κεντρικού μηχανισμού υποστήριξης: Οι φορείς δεν μπορούν να περιφέρονται από υπηρεσία σε υπηρεσία

Ένα από τα μεγαλύτερα διαχρονικά προβλήματα είναι ο κατακερματισμός αρμοδιοτήτων. Για ένα και μόνο ζήτημα, μια ΚοινΣΕπ μπορεί να χρειάζεται συνεννόηση με το Μητρώο ΚΑΛΟ, τις φορολογικές υπηρεσίες, τον ΕΦΚΑ, τη ΔΥΠΑ, μια τράπεζα, μια Περιφέρεια ή κάποιον αδειοδοτικό οργανισμό.

Όταν οι φορείς δεν βρίσκουν ενιαίες απαντήσεις, όταν οι υπηρεσίες ερμηνεύουν διαφορετικά τις ίδιες διατάξεις και όταν δεν υπάρχει αποτελεσματικός συντονισμός, το κόστος αυτής της αποτυχίας το πληρώνουν οι κοινωνικές επιχειρήσεις.

Απαιτούμε τη συγκρότηση κεντρικού, διακλαδικού μηχανισμού υποστήριξης της ΚΑΛΟ, με ενιαία ψηφιακή πύλη, δεσμευτικές διοικητικές προθεσμίες, διαδικασία επίλυσης διαφορών και συμμετοχή των αντιπροσωπευτικών φορέων του πεδίου.

Η Κοινωνική Οικονομία χρειάζεται λειτουργικό κράτος, όχι έναν ατελείωτο κύκλο παραπομπών μεταξύ υπηρεσιών.

Η πραγματική διάσταση της κρίσης: Πίσω από κάθε ΚοινΣΕπ υπάρχουν άνθρωποι, οικογένειες και τοπικές κοινωνίες

Πίσω από κάθε διοικητική απόρριψη, πίσω από κάθε απλήρωτη επιδότηση, πίσω από κάθε αποκλεισμό από έναν διαγωνισμό και πίσω από κάθε αδυναμία πρόσβασης σε έναν τραπεζικό λογαριασμό δεν υπάρχει απλώς ένας αριθμός μητρώου. Υπάρχουν άνθρωποι.

Υπάρχει ο μακροχρόνια άνεργος που ελπίζει να επιστρέψει στην αγορά εργασίας. Υπάρχει ο πολίτης με αναπηρία που αναζητά ένα ουσιαστικά προσβάσιμο και υποστηρικτικό εργασιακό περιβάλλον. Υπάρχει η γυναίκα που προσπαθεί να αποκτήσει οικονομική αυτονομία. Υπάρχει ο νέος που θέλει να μείνει στον τόπο του. Υπάρχει η οικογένεια που εξαρτάται από το εισόδημα μιας μικρής κοινωνικής επιχείρησης.

Μια ΚοινΣΕπ που αναγκάζεται να αναστείλει τη δραστηριότητά της δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη επιχειρηματική απώλεια. Μπορεί να σημαίνει την απώλεια μιας υπηρεσίας κοινωνικής φροντίδας, μιας τοπικής πρωτοβουλίας ανακύκλωσης, μιας συλλογικής αγροτικής δραστηριότητας, μιας δομής επαγγελματικής ένταξης ή μιας ευκαιρίας εργασίας για ανθρώπους που δύσκολα θα βρουν εναλλακτική απασχόληση.

Αυτό είναι το πραγματικό κοινωνικό κόστος της αδράνειας. Και αυτό το κόστος οφείλει να συνυπολογίζει κάθε πολιτικό κόμμα όταν μιλά για ανάπτυξη, κοινωνική συνοχή, απασχόληση και αντιμετώπιση των ανισοτήτων.

Δημόσια πρόσκληση προς όλα τα πολιτικά κόμματα της Ελλάδας: Πάρτε θέση τώρα

Το Επιμελητήριο Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας Ελλάδος απευθύνει ανοιχτή και επίσημη πρόσκληση σε όλα ανεξαιρέτως τα κοινοβουλευτικά και εξωκοινοβουλευτικά πολιτικά κόμματα της χώρας, ανεξαρτήτως ιδεολογικής τοποθέτησης, να αναλάβουν ουσιαστικές πρωτοβουλίες για την προστασία και την ανάπτυξη των φορέων ΚΑΛΟ.

Η πρόσκληση αυτή δεν αποτελεί κομματική τοποθέτηση. Δεν εξυπηρετεί πολιτικές σκοπιμότητες και δεν αποσκοπεί στην προνομιακή συνεργασία με οποιαδήποτε πολιτική δύναμη.

Η Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία δεν ανήκει σε κανένα κόμμα. Ανήκει στους ανθρώπους που την οικοδομούν και στις κοινωνίες που ωφελούνται από αυτήν.

Καλούμε τα πολιτικά κόμματα να απαντήσουν δημόσια και εγγράφως στα ακόλουθα ουσιαστικά ερωτήματα:

1. Δεσμεύονται να υποστηρίξουν μια ολοκληρωμένη αναθεώρηση του νόμου 4430/2016, με ουσιαστική συμμετοχή των εκπροσώπων των φορέων ΚΑΛΟ;
2. Θα αναλάβουν πρωτοβουλία για τη δημιουργία λειτουργικού Εθνικού Ταμείου Κοινωνικής Οικονομίας, με εξασφαλισμένους πόρους, εγγυοδοσία και μικροχρηματοδοτήσεις;
3. Θα προωθήσουν αλλαγές στις διατάξεις περί μισθολογικής δαπάνης, εργαζομένων μη μελών και διαγραφής λόγω αδράνειας, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες;
4. Θα υποστηρίξουν την ουσιαστική πρόσβαση των ΚοινΣΕπ στις δημόσιες συμβάσεις, με κοινωνικά κριτήρια, κατάλληλες διαδικασίες και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων;
5. Θα διεκδικήσουν ειδικά, δίκαια φορολογικά κίνητρα για τις κοινωνικές επιχειρήσεις που επανεπενδύουν πόρους και δημιουργούν τεκμηριωμένες κοινωνικές ωφέλειες;
6. Θα παρέμβουν για την εξάλειψη των διοικητικών και τραπεζικών εμποδίων, που δυσχεραίνουν τη λειτουργία λογαριασμών, τις πληρωμές και τις συναλλαγές των ΚοινΣΕπ;
7. Θα υποστηρίξουν σταθερά προγράμματα απασχόλησης μέσω της ΔΥΠΑ, με προτεραιότητα σε ανέργους, άτομα με αναπηρία και πολίτες που αντιμετωπίζουν κοινωνικούς αποκλεισμούς;
8. Θα προωθήσουν την ενιαία και νόμιμη αντιμετώπιση των ΚοινΣΕπ στις διαδικασίες αδειοδότησης, ιδίως στους τομείς εκπαίδευσης και κατάρτισης;
9. Θα υποστηρίξουν ένα μόνιμο δίκτυο περιφερειακών υποστηρικτικών δομών, ώστε η Κοινωνική Οικονομία να αναπτύσσεται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας;
10. Θα δεσμευτούν να εντάξουν συγκεκριμένες προτάσεις για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία στα επίσημα προγράμματά τους, με σαφή χρονοδιαγράμματα και αξιολογήσιμους στόχους;

Δεν αρκεί μια επιστολή συμπαράστασης. Δεν αρκεί μια εθιμοτυπική συνάντηση. Δεν αρκεί μια γενική αναφορά στην κοινωνική επιχειρηματικότητα. Ζητούμε πολιτικές δεσμεύσεις που μπορούν να μετατραπούν σε νόμους, διοικητικές πράξεις, χρηματοδοτικά εργαλεία και πραγματικές θέσεις εργασίας.

Συγκεκριμένη πρόταση: Διακομματική πρωτοβουλία και εθνικός διάλογος για την Κοινωνική Οικονομία

Το Επιμελητήριο προτείνει την άμεση συγκρότηση μόνιμου διαύλου διακομματικού διαλόγου για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία, με τη συμμετοχή εκπροσώπων των πολιτικών κομμάτων, των αρμόδιων υπουργείων, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των κοινωνικών επιχειρήσεων και των θεσμικών φορέων εκπροσώπησης.

Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας ζητούμε:

• Εντός 30 ημερών: Δημόσια και έγγραφη τοποθέτηση των πολιτικών κομμάτων επί των βασικών προβλημάτων και προτάσεων.
• Εντός 60 ημερών: Πραγματοποίηση ανοιχτής θεσμικής συνάντησης με συμμετοχή των αρμόδιων πολιτικών και διοικητικών εκπροσώπων.
• Εντός 90 ημερών: Παρουσίαση σχεδίου συγκεκριμένων νομοθετικών και διοικητικών παρεμβάσεων, με ιεράρχηση προτεραιοτήτων.
• Σε ετήσια βάση: Δημόσια αξιολόγηση της προόδου, των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων, των νέων θέσεων εργασίας και της πραγματικής κοινωνικής επίδρασης των πολιτικών που εφαρμόζονται.

Τα παραπάνω αποτελούν προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα ανάληψης δεσμεύσεων και όχι ισχυρισμό ότι έχουν ήδη συμφωνηθεί διαδικασίες με την Πολιτεία ή τα πολιτικά κόμματα.

Η δημιουργία ενός μόνιμου εθνικού σχεδίου ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ουσιαστικού πολιτικού διαλόγου και όχι ακόμη μία εξαγγελία χωρίς συνέχεια.

Η ανάπτυξη χωρίς κοινωνική συμμετοχή είναι ελλιπής ανάπτυξη

Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αφήνει ανεκμετάλλευτες παραγωγικές δυνάμεις. Δεν μπορεί να μιλά για κοινωνική συνοχή και ταυτόχρονα να επιτρέπει να συσσωρεύονται εμπόδια μπροστά σε ανθρώπους που επιχειρούν συλλογικά. Δεν μπορεί να ζητά δημιουργία θέσεων εργασίας και να διατηρεί ρυθμίσεις που, χωρίς επαρκή προσαρμογή, δυσχεραίνουν την πραγματοποίησή τους.

Κάθε κοινωνική επιχείρηση που στηρίζεται να αναπτυχθεί μπορεί να δημιουργήσει πολλαπλά οφέλη: νέες θέσεις απασχόλησης, εισόδημα για οικογένειες, τοπική παραγωγή, πρόσθετες υπηρεσίες, αύξηση της κοινωνικής συμμετοχής και καλύτερη αξιοποίηση ανθρώπων και πόρων.

Αντίθετα, κάθε κοινωνική επιχείρηση που οδηγείται σε αδιέξοδο από αδικαιολόγητες διοικητικές δυσλειτουργίες ή από την απουσία κατάλληλων εργαλείων στήριξης αποτελεί μια χαμένη ευκαιρία για ολόκληρη την κοινωνία.

Η δημόσια πολιτική οφείλει να αξιολογεί το πραγματικό αποτέλεσμα. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα διατέθηκαν για την Κοινωνική Οικονομία, αλλά πόσες επιχειρήσεις κατάφεραν να λειτουργήσουν βιώσιμα, πόσες θέσεις εργασίας διατηρήθηκαν, πόσοι άνθρωποι εντάχθηκαν στην παραγωγή και πόσες τοπικές ανάγκες καλύφθηκαν.

Τελική προειδοποίηση: Η σιωπή απέναντι στα προβλήματα αποτελεί πολιτική επιλογή

Η Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή. Η συσσώρευση προβλημάτων δεν επιτρέπει άλλες αόριστες υποσχέσεις. Οι άνθρωποι που εργάζονται καθημερινά για να κρατήσουν ενεργές τις ΚοινΣΕπ δεν χρειάζονται δημόσιες φιλοφρονήσεις. Χρειάζονται σαφές νομοθετικό πλαίσιο, πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ισότιμη διοικητική μεταχείριση και πραγματικές προοπτικές ανάπτυξης.

Δεν ζητούμε να χαριστούν χρήματα σε επιχειρήσεις που δεν λειτουργούν. Δεν ζητούμε εξαίρεση από τη νομιμότητα, τη φορολογική συνέπεια, την εργατική προστασία ή τον οικονομικό έλεγχο. Ζητούμε ένα κράτος που να επιτρέπει στις κοινωνικές επιχειρήσεις να κάνουν αυτό για το οποίο δημιουργήθηκαν: να παράγουν, να εργάζονται, να εντάσσουν ανθρώπους και να προσφέρουν στην κοινωνία.

Δεν μπορεί να θεωρείται φυσιολογικό μια κοινωνική επιχείρηση να αγωνίζεται ταυτόχρονα εναντίον της έλλειψης κεφαλαίων, της δυσκολίας τραπεζικών συναλλαγών, της αβεβαιότητας αδειοδοτήσεων, των γραφειοκρατικών υποχρεώσεων και της περιορισμένης πρόσβασης στις δημόσιες συμβάσεις.

Δεν μπορεί η κοινωνική αποστολή να αποτελεί υποχρέωση για τις ΚοινΣΕπ, αλλά να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύουσα προτεραιότητα από την ίδια την Πολιτεία.

Απευθυνόμαστε δημόσια σε κάθε πολιτικό κόμμα της Ελλάδας και θέτουμε ένα απλό αλλά καθοριστικό ερώτημα:

Είστε διατεθειμένοι να αναλάβετε συγκεκριμένη πολιτική ευθύνη για την επιβίωση και την ανάπτυξη της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας ή θα συνεχίσετε να περιορίζεστε σε ευχές και διακηρύξεις;

Η απάντηση πρέπει να δοθεί με πράξεις. Με κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις. Με νομοθετικές πρωτοβουλίες. Με διοικητικές λύσεις. Με πραγματικούς πόρους. Με σταθερές πολιτικές. Με δημόσια λογοδοσία.

Το Επιμελητήριο Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας Ελλάδος δηλώνει ότι θα συνεχίσει να αναδεικνύει τις δυσλειτουργίες, να υπερασπίζεται τα δικαιώματα των κοινωνικών επιχειρήσεων και να διεκδικεί λύσεις απέναντι σε κάθε αρμόδιο θεσμό. Θα επιδιώξει διάλογο με κάθε πολιτική δύναμη που είναι πρόθυμη να ακούσει, να μελετήσει και να στηρίξει ουσιαστικά τον τομέα, χωρίς κομματικές εξαρτήσεις και χωρίς αποκλεισμούς.

Η Κοινωνική Οικονομία δεν αποτελεί περιθωριακή δραστηριότητα. Είναι ένας υπαρκτός δρόμος παραγωγικής συμμετοχής, κοινωνικής ένταξης και τοπικής ανάπτυξης. Η ενίσχυσή της πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μέρος μιας σοβαρής εθνικής πολιτικής για την εργασία και την κοινωνική συνοχή.

Δεν θα αποδεχθούμε να αντιμετωπίζονται οι κοινωνικές επιχειρήσεις ως επιχειρήσεις δεύτερης κατηγορίας. Δεν θα αποδεχθούμε η δημιουργία θέσεων εργασίας για ευάλωτους και μειονεκτούντες συμπολίτες μας να παραμένει χωρίς ουσιαστική θεσμική στήριξη. Δεν θα αποδεχθούμε η κοινωνική προσφορά να τιμωρείται από την αδράνεια και τη γραφειοκρατία.

Η στήριξη της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας δεν είναι χάρη προς τις ΚοινΣΕπ. Είναι επένδυση στην εργασία, στην κοινωνική δικαιοσύνη, στην αξιοπρέπεια και στο μέλλον της Ελλάδας.

Καλούμε όλα τα πολιτικά κόμματα να απαντήσουν. Καλούμε την Πολιτεία να δράσει. Καλούμε την κοινωνία να στηρίξει εκείνους που δεν περιμένουν απλώς μια θέση εργασίας, αλλά προσπαθούν συλλογικά να τη δημιουργήσουν.

Ο χρόνος των γενικόλογων υποσχέσεων έχει τελειώσει. Η ώρα των συγκεκριμένων πολιτικών αποφάσεων έχει φτάσει.